- Giriş
Yetkilendirilmesi Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”), 2009 tarihli Gemilerin Emniyetli ve Çevreye Duyarlı Geri Dönüşümü Hakkında Hong Kong Uluslararası Sözleşmesi (“Sözleşme”) kapsamında Türkiye’deki gemi geri dönüşüm tesislerinin yetkilendirilmesi, denetimi ve ihlallere uygulanacak yaptırımları düzenlemekte; 2004 tarihli Gemi Söküm Yönetmeliğini yürürlükten kaldırmaktadır. Deniz kazası, ekonomik ömrün sona ermesi, sonuçsuz satış veya cebri icra sonrasında geri dönüşüm gündeme geldiğinde, gemi sahipleri, donatanlar, tesisler ve diğer işlem taraflarının tesis seçimi, planlama, bildirim ve denetim gerekliliklerini birlikte değerlendirmesi gerekir.
- Yeni Yetkilendirme Sistemi ve Tesis Yükümlülükleri
Düzenleme ile sözleşme kapsamındaki gemileri geri dönüştürecek tesislerin Gemi Geri Dönüşüm Yetki Belgesi alması zorunlu tutulmuştur. Yetkilendirme, tesisin faaliyet, organizasyon, güvenlik ve çevre prosedürlerini içeren Gemi Geri Dönüşüm Tesis Planı (“SRFP”), başvuru belgeleri ve saha denetimi üzerinden, Sözleşme ve ilgili rehberler dikkate alınarak yürütülecektir.
Yetki belgesi 5 yıla kadar düzenlenebilecek; tesislerin faaliyetlerini SRFP’ye uygun, güvenli ve çevreye duyarlı şekilde sürdürmeleri gerekecektir. Taşınmaz kullanım hakkının sona ermesi, hisselerin %50’sinden fazlasının devri veya tesis kapasitesi ya da kara alanını en az %20 oranında etkileyebilecek değişiklikler, yetki belgesinin geçerliliğini yitirmesine yol açacaktır.
- Gemi Geri Dönüşüm Planı (SRP)
Her geminin geri dönüşümünden önce, tesis yetkilisince gemiye özgü Gemi Geri Dönüşüm Planı (“SRP”) hazırlanarak Bakanlık onayına sunulmalıdır. SRP, SRFP’de yer almayan veya özel işlem gerektiren hususları kapsamalı ve geri dönüşüm faaliyeti onaylanan plana uygun yürütülmelidir. Onay, Bakanlığın koordinasyonunda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının uygun görüşü alınarak, gerekli görülmesi hâlinde diğer ilgili Bakanlıkların görüşlerine de başvurularak verilecektir.
Geçiş Düzenlemesi: SRP ve SRFP’nin onay öncesinde kıyı tesisi uzmanı tarafından rehberlere uygunluk yönünden kontrolüne; uzmanın tesis yetkilisince görevlendirilmesine ve bilgilerinin planlarda yer almasına ilişkin hükümler 31 Aralık 2028 tarihinde yürürlüğe girecektir. Yönetmeliğin diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.
- Liman Başkanlığı Bildirimleri ve Geminin Tesise Yanaştırılması
Geri dönüşüm için gemi kabul etmeye hazırlanan tesislerin, geri dönüşüm niyetini yazılı olarak Liman Başkanlığına bildirmesi gerekmektedir. Geminin Uluslararası Geri Dönüşüme Hazır Sertifikası alındığında, planlanan başlangıç tarihi ve sertifika örneği de Liman Başkanlığına iletilmelidir; aksi takdirde gemi tesise yanaştırılamayacak ve geri dönüşüm faaliyetine başlanamayacaktır. Liman Başkanlığı, yanaştırma sırasında veya sonrasında emniyet, güvenlik veya çevre kirliliği riski bulunduğunu değerlendirdiği hâllerde operasyona izin vermeyecektir.
- İdari Para Cezaları, Yetki Belgesinin Askıya Alınması ve Faaliyetin Durdurulması
Yönetmelik, ihlal türüne göre 100.000 TL ile 1.000.000 TL arasında değişen idari para cezaları öngörmektedir. Aynı ihlalin bir takvim yılı içinde ikinci kez tekrarlanması hâlinde ceza, 1.000.000 TL’yi aşmamak üzere bir kat artırılabilecek; aynı ihlalin üçüncü kez tekrarlanması hâlinde tesisin yetki belgesi üç ay süreyle askıya alınacaktır. Emniyet, güvenlik veya çevre kirliliği bakımından ciddi risk tespiti hâlinde tesisin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulabilecek; idari para cezaları ayrıca her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanacaktır.
| İHLAL | İDARİ PARA CEZASI |
| SRP’ye aykırı geri dönüşüm veya SRFP’ye aykırı faaliyet | 100.000 TL |
| Başlama bildirimi yapılmadan geri dönüşüm faaliyetine başlanması | 500.000 TL |
| Geminin tesise yanaştırılmasına ilişkin kurallara aykırılık | 500.000 TL |
| Denetimde bilgi veya belge sunulmaması ya da gerekli iş birliğinin sağlanmaması | 500.000 TL |
| Faaliyeti sonlandırılan veya yetki belgesi askıya alınan tesiste faaliyet yürütülmesi | 1.000.000 TL |
| İzinsiz yerinde gemi geri dönüşümü | Sorumlu ve donatan için ayrı ayrı 1.000.000 TL; taşınmaz kullanım hakkı sahibi işletmeyse işletme sahibi için 1.000.000 TL; her çalışan için 100.000 TL |
- Geri Dönüşüm Kararının Gündeme Gelebileceği Durumlar
Gemi geri dönüşümü, yalnızca hizmet ömrünü tamamlamış tonajlar bakımından değil; deniz kazası, sonuçsuz kalan satış süreçleri veya cebri icra sonrasında da gündeme gelebilir. Bu tür durumlarda geri dönüşüm sürecinin, gemiye özgü SRP, bildirimler ve tesis gereklilikleri çerçevesinde planlanması önem taşımaktadır.
- Deniz Kazası ve Ağır Hasar: Çatışma, karaya oturma, yangın, makine dairesi hasarı veya ağır yapısal zarar sonrasında geminin onarımının ekonomik olarak makul olmaktan çıkması hâlinde geri dönüşüm seçeneği gündeme gelebilir. Bu değerlendirme, sigorta bakımından ekonomik tam hasar (constructive total loss) gündeme geldiğinde de yapılabilir.
- Sonuçsuz Kalan Gemi Satış Süreçleri: Özellikle yaşlı tonajlarda alıcı bulunamaması, artan bakım maliyetleri veya geminin işletilmesinin ekonomik olarak sürdürülemez hâle gelmesi, geri dönüşümü ticari bir seçenek hâline getirebilir.
- Cebri İcra ve Haciz Süreçleri: Deniz alacakları nedeniyle haczedilen gemilerde satışın gerçekleşmemesi veya geminin uzun süre işletilememesi, geri dönüşüm seçeneğini alacaklılar ve diğer ilgili taraflar bakımından gündeme getirebilir.
- Sonuç
Yönetmelik, gemi geri dönüşümünü yalnızca tesis bazlı bir faaliyet olarak değil; yetkilendirme, gemiye özgü planlama, liman bildirimleri ve yaptırım riskiyle birlikte ele alınması gereken bir uyum süreci hâline getirmektedir. Gemi sahipleri, donatanlar ve geri dönüşüm tesisleri bakımından, geri dönüşüm kararının gündeme geldiği aşamada tesis uygunluğu, SRP hazırlığı, bildirim yükümlülükleri ve olası idari yaptırımların birlikte değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
#MaritimeLaw #ShipRecycling #ShipRecyclingLaw #HongKongConvention #Shipbreaking #TurkishMaritimeLaw #TurkishPorts #PortOperations #MaritimeRegulation #EnvironmentalCompliance #Shipowners #MaritimeClaims